20-02-05

Bij het overlijden van Hugo Gijsels

Maandag 27 december 2004 overleed Hugo Gijsels. De klap is hard aangekomen. Na heel wat gezondheidsproblemen de voorbije jaren was Hugo aan de beterhand. Actief in het Anti-Fascistisch Front in de beginjaren van het AFF, groeide Hugo uit tot dé onderzoeksjournalist die waarschuwde voor extreem-rechts.
 
Hugo kwam begin jaren zeventig in aanraking met extreem-rechts toen hij in de Antwerpse binnenstad de eerste wereldwinkel in Vlaanderen opende. Eerlijke wereldhandel? Dat zinde de bezoekers van café De Leeuw van Vlaanderen niet, en ze vernielden meermaals de ruiten van de wereldwinkel. Bij een betoging tegen de Amerikaanse interventie in Vietnam zag Hugo extreem-rechts opnieuw aan het werk: VMO’ers en Voorpost-ers vielen de Volksunie-militanten aan die mee opstapten tegen de oorlog in Vietnam. Hugo begon zich te documenteren over extreem-rechts. Hij werd lid van het AFF, en werd een geëngageerd militant en auteur in de strijd tegen extreem-rechts.
 
Met Georges Timmerman richtte hij een collectief van onderzoeksjournalisten op; Walter De Bock leerde hen de knepen van het vak. Hugo publiceerde over verschillende onderwerpen (Als het lood om je hoofd is verdwenen en Vrouwenwerkloosheid in 1979, Amar, een arbeider te gast in 1980, Zwartboek Orde van Geneesheren in 1982…). Hij richtte mee het collectief tegen verrechtsing en racisme Halt op, en leverde in 1987 in De VlaamSSche Kronijken de bewijzen van het Hitlerjugend-verleden van André Leysen. In 1988 publiceerde Hugo een portret van extreem-rechts in De barbaren, een boek over migranten en racisme in de Belgische politiek. In 1989 volgde het samen met Jos Vander Velpen geschreven Het Vlaams Blok 1938-1988. Het verdriet van Vlaanderen. Het eerste volwaardig boek over het Vlaams Blok: haar wortels, haar vrienden en haar programma.
 
Drie jaar later, als Vlaanderen nog met een kater zit na de verkiezingen op 24 november 1991, verschijnt Het Vlaams Blok. Het is een encyclopedie over het Blok, waarin aangetoond wordt hoe de grondslagen van het Blok gelegd zijn vanuit het collaboratie-milieu; het politiek programma gespeld wordt van de A van Amnestie tot de Z van Zwangerschapsonderbreking; en de 18 parlementsleden van het Blok geportretteerd worden, de 36 provincieraadsleden, de 23 gemeenteraadsleden en andere partijtenoren. In 1994 volgt het minder dikke maar daarom niet minder handiger Open je ogen voor het Blok ze sluit.
 
Tussendoor werkte Hugo als onderzoeksjournalist bij onder meer Humo, Knack en De Morgen. Broodschrijverij noemde hij dat smalend, maar zijn artikels waren daarom niet minder onthullend. Soms zat hij er wel eens naast, maar wat wil je in een wereld waar men er alles voor doet om potjes gedekt te houden. Voor kritiek op de magistraten in de zaak van Notaris X werd hij vrijgesproken door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Een boek over Paul Vanden Boeynants bezorgde hem wel een veroordeling wegens laster en smaad.
 
Hugo zocht en vond gelijkgezinden over taal- en landsgrenzen heen. Met Franstalige Belgen werkte hij samen aan het blad CelsiuS, en later steunde hij RésistanceS. Met Nederlandse anti-racisten richtte hij Casablanca op, Nederlands-Vlaams blad dat van eind 1991 tot eind 1993 verscheen. Hugo zocht en vond steun in zowel syndicale als universitaire milieus. Het boek Open je ogen voor het Vlaams Blok ze sluit bijv. kwam tot stand met financiële en logistieke steun van het ABVV, onder toezicht van een leescomité waarin onder andere zeven universiteitsprofessoren zetelden.
 
Alhoewel wat hij schreef over extreem-rechts vooral zijn eigen werk was, bedankte Hugo in elk boek weer allen die een bijdrage hadden geleverd voor het boek. Hugo steunde ook grootmoedig nieuwe auteurs (Ruud Martens, Wim Haelsterman…), en het is dan ook jammer dat als Marc Spruyt in 1995 met Grove Borstels debuteert Marc zich in zijn inleiding afzet tegen Hugo.
 
Hugo zelf is op dat ogenblik als raadgever voor Johan Leman aan de slag op een cel over extreem-rechts in het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding, en geeft regelmatig vorming in een aantal Vlaamse en Waalse vakbondscentrales. Op vakantie trekt hij graag naar de Ardennen, en in het boekendorp Redu kan hij zijn voorkeur voor de Ardennen combineren met zijn liefde voor het kritische boek. Hij opent er de tweetalige boekhandel Article 31, een naam die verwijst naar een niet-bestaand artikel in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens over racisme.
 
Ook in de Ardennen jaagt hij extreem-rechts nog de stuipen op het lijf. Zoals die keer toen een groep Voorpost-ers tot slot van een uitstap in de Ardennen in Redu neerstrijkt, en in Article 31 een aantal zeldzame boeken van extreem-rechtse auteurs vindt. Tevreden over hun aankoop genieten ze nog na met een trappist op een vlakbij gelegen terras… tot ze zich verslikken in hun bier als Hugo er opduikt en de uitbater van Article 31 blijkt te zijn waar ze daarnet veel geld hebben achtergelaten.
 
Anekdotes… Hugo kon er honderden vertellen. Hij heeft veel meegemaakt, en kon er meeslepend over vertellen. Als zijn dochter Saskia zich inschrijft aan de V.U.B. nodigde Hugo haar uit voor een etentje, en wat vertelt vader dan aan zijn dochter nu ze naar de universiteit gaat? Hoe je moet betogen. Wat je meeneemt en wat je best thuislaat, wat je kan doen en wanneer het juiste moment is om te gaan lopen voor de politie…
 
Hugo was niet alleen inhoudelijk goed. “Het predikaat ‘onderzoeksjournalist’ waard,” zoals Walter Pauli schreef in De Morgen. Denken we ook maar aan zijn boeken over De Bende van Nijvel en over het Gladio-netwerk. Hugo schreef vlot, en had ook aandacht voor de vorm waarin de informatie gepresenteerd werd. Zijn boeken over het Blok zijn in zoveel hoofdstukken en subhoofdstukken ingedeeld dat je ze gemakkelijk als een naslagwerk kan raadplegen. Een namenregister moest er ook altijd in. Het ontbreken ervan vond Hugo bijv. het enige gebrek aan het boek De internationale van de haat van Rinke van den Brink. Hugo had ook oog voor het belang van goede illustraties. Samen met leden van de Werkgroep Anti-Racisme van het ABVV-Antwerpen maakte hij bijv. de brochure Het Vlaams Blok in documenten. Le Vlaams Blok en documents. Vijftig illustraties die de link tonen tussen het Blok en het nazisme, verduidelijken wat het Blok denkt over de arbeidersbeweging, enzovoort.
 
Hugo introduceerde ook een nieuw begrip in het Nederlandse taalgebied: hij bracht het idee aan om een cordon sanitaire rond het Blok te leggen. Hij engageerde zich in Charta 91 om het tij te keren. Dat het cordon sanitaire tegenwoordig door sommigen verketterd wordt, en het tij niet gekeerd is, doet niets af aan de noodzaak om het Blok verder te bekampen. Hugo heeft ons als allereerste gewaarschuwd, uitvoerig gedocumenteerd. We kunnen niet zeggen dat we het niet geweten hebben. Helaas willen sommigen het niet weten. Tot ze met schade en schande zullen ondervinden waar Hugo voor waarschuwde.
 
Hugo, we vergeten je niet. Je bent een voorbeeld voor ons allen.
 

 

23:57 Gepost door AFF/Verzet | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook | | |  Print

De commentaren zijn gesloten.