31-07-07

Het Antwerpse Stadspark

Skaten-StadsparkBunker-1Café-StadsparkHet voorbije weekend mocht de voormalige Antwerpse schepen Chantal Pauwels (in de vorige bestuursperiode nog Groen!, intussen heeft ze haar lidkaart ingeleverd) in  De Nieuwe Gazet, de Antwerpse editie van  Het Laatste Nieuws, uitleggen wat haar favoriete plekje is in  ’t Stad, de volgens haar lelijkste buurt, het plezantste café en  tutti quanti. Pauwels kijkt met enige fierheid terug op haar politiek werk. Chantal Pauwels: “Als ik de Lotto Arena zie – of op kleinere schaal – het skatepark in het stadspark, dan doet me dat toch iets.” Voor een keer een Antwerpenaar die gewoon tevreden is, eens niet zegt dat het het beste en het grootste is van Europa – de skateparken van Hasselt, Leuven en Kortrijk zíjn trouwens groter. Maar we wilden het hier vooral even hebben over dat Stadspark. In de anti-fascistische wandeling die de in mei overleden George Van Cauwenbergh (zie: http://aff.skynetblogs.be/archive-day/20070526) voor het AFF maakte, en waarvan je hier al een aflevering over de Antwerpse dierentuin (zie: http://aff.skynetblogs.be/archive-day/20070409) en vijf afleveringen over de Meir (zie: http://aff.skynetblogs.be/archive-day/20070417) kon lezen, komt dat Stadspark ook aan bod.

Wat iedereen opvalt die in het Antwerpse Stadspark (zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Stadspark_%28Antwerpen%29) rondwandelt, zijn de vele Joodse burgers. Al zagen we er gisteren ook meerdere Marokkaanse moeders met hun kroost in de speeltuin. We bevinden ons alleszins midden in de buurt waar de meeste Joden in Antwerpen wonen. George Van Cauwenbergh: “Wij hadden op het moment dat de Duitsers in ’40 binnenvielen 52 000 Joodse medeburgers. Ongeveer de helft onder hen waren enkele jaren daarvoor vanuit nazi-Duitsland naar hier gevlucht. Zij hadden hier met een Joods Comité een uitstekend opvangsysteem van scholen, bejaardentehuizen enz. ingericht. Er was een grote solidariteit. Camille Huysmans is de enige burgemeester geweest die in die periode in Noord-West Europa de Saint Louis heeft toegelaten, een boot met Joodse vluchtelingen die nergens anders mocht aanleggen. Hij heeft ze opgenomen in Antwerpen. Wat uiteindelijk een stout staaltje was als je weet dat Duitsland onze belangrijkste handelspartner was/is. Nochtans was er ook in Antwerpen al voor de oorlog een zeer opruiende pers tegen de joodse bevolking gericht. Zo onder meer de Gazet van Antwerpen  die titelde: Wanneer krijgen wij ons stadspark terug?  (!). Onmiddellijk na de bezetting hielden de Duitsers hier economische razzia’s van de zogenaamde Verwaltungsstab. Met de hulp van collaborateurs werden de diamantvoorraden aangeslagen. Zij werkten op percent voor hun verklikkerswerk. Na het vertonen van de film Der ewige Jude  in april 1941 in Cinema Anvers Palace trok er een meute opgeruid krapuul onder leiding van collaborateurs door de straten naar de synagogen die zij daarop kapotsloegen en in brand staken. Zij verbrandden de Heilige rollen en goten heilige olie op straat uit. Een soort Antwerpse Kristallnacht.

In 1941 komen de eerste Jodenverordeningen. Belgische Joden worden voorlopig nog even met rust gelaten. Zij krijgen wel de vermelding ‘Jood’ op hun identiteitskaart. De Duitse Joden worden weggevoerd. De nazi’s stellen op typisch fascistische wijze een andere Joodse Raad in, te vergelijken met de kapo’s in de kampen, die moet zorgen voor de administratie, de registratie van de Joden en voor het doen uitvoeren van de bevelen van de bezettende fascisten. Ook hier stelden de Jodenverordeningen dat de Joden geen openbaar ambt mochten uitoefenen, dat zij niet in dezelfde lokalen mochten komen als Ariërs. Joodse artsen mochten enkel Joodse patiënten hebben, Joodse onderwijzers werden uit hun ambt ontslagen… Op verschillende winkels op de Meir verschijnen plaatjes ‘Joden niet gewenscht’. Dan volgden de deportaties naar de Mechelse Dossin-kazerne. Hierbij voor het transport geholpen door gerenommeerde firma’s die nu nog bestaan. Verhuisfirma Arthur Pierre bijvoorbeeld, die daar zijn verhuiswagens voor ter beschikking stelde. (…) Het verzet in Antwerpen heeft gedaan wat het kon: valse rantsoeneringskaarten voor mensen die ondergedoken waren… Er zijn ongeveer achthonderd volwassen Joodse medeburgers die de vervolgingen hier hebben overleefd omdat zij  weggestoken zijn door Antwerpenaars. Heel veel kinderen kwamen in weeshuizen en internaten terecht, en werden ‘geariseerd’: hun haren werden geblondeerd om hen te kunnen verstoppen.”

Opzij van Chantal Pauwels’ skatepark (foto 1) ligt een speeltuin en als je dan nog wat verder wandelt richting midden van het park zie je boven bosjes groen door restanten van een bunker uitsteken (foto 2). Vlak naast café Capital, waar in ’t weekend wel eens grave  feestjes plaatsvinden. George Van Cauwenbergh: “Dit was de zogenaamde ‘Befehlsbunker’, het betonnen hart van de Duitse verdediging van Antwerpen, met een heel ondergronds net van gangen en zalen. Je ziet eigenlijk maar het topje van de ijsberg. Het systeem strekt zich uit tot onder een appartementsgebouw aan de overzijde van de Rubenslei. Hier werd het sterkste Duitse verzet tegen de Engelsen geleverd op maandag 4 september ’44, de bevrijdingsdag van Antwerpen. Er werd hier stevig over en weer gevuurd. ’s Morgens al waren de verschillende verzetsgroepen op de hoogte gebracht van de naderende Britse troepen en werd door het coördinatiecomité van het verzet het sein gegeven om tot de actie over te gaan.

Het hoofdkwartier van het verzet werd ingericht in het Café du Parc, tegenwoordig heet het café ’t Park, op nauwelijks vijfhonderd meter afstand van het Duitse hoofdkwartier in deze bunker. Café du Parc  was al een tijdje bekend bij het verzet. Terwijl boven door Duitse onderofficieren gekamerd werd met meisjes van lichte zeden, vergaderde het verzet regelmatig op de gelijkvloerse verdieping. In het hol van de leeuw dus. Een plaats waar zij niet zo gauw verondersteld werden te zullen komen. Daar werden de plannen gesmeed om ‘die van daarboven’, die op dat moment wel andere bezigheden hadden, uit Antwerpen weg te werken.” Als je van de bunker richting vijver wandelt, en dan verder door naar links het stadspark verlaat, zie je Café du Parc/'t Park  een beetje verderop dan het politiekantoor van de Quinten Matsijslei liggen. Op de hoek van Plantin en Moretuslei en de Loosplaats (foto 3).

George Van Cauwenbergh: “Duitse soldaten en leden van het Onafhankelijkheidsfront en de Nationale Koninklijke Beweging namen elkaar aan deze bunker op 4 september onder vuur. Het Antwerps verzet, dat slechts licht bewapend was, kon het echter niet alleen opnemen tegen de Duitse stellingen en moest beroep doen op Engelse hulp. (...) Omstreeks 17.00 uur brak de strijd in alle hevigheid los. De A-compagnie van majoor Maddocks vocht zich een weg door de prikkeldraadversperringen en viel de in de bunkers verschanste Duitsers aan. Om 19.00 uur was de strijd beslist en gaf de Duitse opperbevelhebber, generaal-majoor Graaf Stolberg, zich aan majoor Maddocks over. Uit het dagboek van Stolberg blijkt dat de troepen waarover hij beschikte niet van de hoogste kwaliteit waren. Vooreerst had hij een magenkranken compagnie. Ongewapende plantrekkers die een speciaal dieet kregen om hun maag te laten genezen. Hij had ook nog een compagnie van de Flak bij zich, het luchtafweergeschut van het vliegveld van Deurne. Ook al niet erg enthousiast. En twee compagnies Vlasowsoldaten. Vlasow was een collaborateur tijdens de Tweede Wereldoorlog die een kleine 100 000 man op de been bracht: Oekraïeners, Wit-Russen en al wie tegen de Bolsjevieken wou vechten. Die werden door de Duitsers aan het Westelijk front ingezet om hen niet emotioneel in problemen te brengen. De jongens van hier dus aan het Oostfront en die van ginds hier. Zo zijn er filmbeelden van Mongolen die in Merksem voor de Duitsers vechten.

Stolberg kon ook nog beroep doen op een eenheid van de Vlaamse Wacht. Meestal sukkelaars die om niet naar Duitsland te moeten gaan werken, hier de fabrieken bewaakten. Die voelden zich uiteraard die laatste oorlogsdag niet op hun gemak en hebben die laatste dag nog erg gevochten om hun vege lijf te redden, onder andere aan de Wezenberg (Voor de niet-Antwerpenaren: dat is vlakbij het cultuurcentrum De Singel,  niet zo ver uit de buurt van waar jaarlijks in november de Boekenbeurs plaatsvindt, red.). Toen ze graaf Stolberg aanhielden, werd zijn broek afgetrokken door de samengestroomde menigte. Zij maakten hem ‘keizer’, een oud volksgebruik. De Engelsen, puriteinen als ze zijn, hebben hem dan een paar bretels gegeven om zijn broek op te houden.”

Maar onze rondgang in het Stadspark beëindigen we met een romantischer verhaal. George Van Cauwenbergh: “Er is hier ook nog een Romeo en Julia-verhaal te vertellen. Vroeger was hier links naast de vijver een kiosk. Ongeveer twee maanden na de bevrijding zien buren hier ’s avonds een jonge vrouw onder de kiosk kruipen met een boodschappentas. Zij verwittigden de politie die een kijkje gaat nemen. Zij vinden daar haar Duitse minnaar, een gewone Wehrmachtsoldaat die zich er al twee maanden verstopt had. Dat kind had hem alle dagen eten gebracht en ’s avonds van de nodige warmte voorzien. De jongen is krijgsgevangen genomen. Van het meisje werd het haar niet meer afgesneden. De eerste volkswoede was toen al voorbij. Het was al gedaan met de ‘coupe liberté’. Of zij elkaar daarna teruggevonden hebben, is niet bekend.”

00:15 Gepost door AFF/Verzet | Permalink | Commentaren (4) | Tags: stadswandeling, antwerpen |  Facebook | | |  Print

Commentaren

Chantal Pauwels Dat het erg gesteld is met de 'Groenen' : of zijn ze al vergeten hoe we met z'n allen manu miltari van de Arena wei -toen nog echt groen en niet besponsord- werden verwijderd door de stormtroepen van burgemeester Dequeecker.
En dan lees je x jaar later dat de groene schepen van Antwerpen dat een van haar fijnste plekjes vindt ( en dat haar voorganger mevrouw Vogels met alle geweld de platanen omgehakt wilde zien)
't is droef...

Gepost door: Bert De Keyzer | 31-07-07

belgische pooiers! Het hoofdkwartier van het verzet was dus in een hoerekot gevestigd.
Wat een hoerenboel moet dat geweest zijn zeg!
Het verzet in actie als pooiers van de belgische staat.
Het is een schande dat jullie zo iets durven schrijven!

Gepost door: eddy | 31-07-07

Romeo en Julia Ik denk dat het de ouders zijn van 18 !! (lol)

Gepost door: swa | 31-07-07

Neen, het gaat om een gewone wehrmachtsoldaat ... kan nooit mijn vader zijn.

Gepost door: 18 | 01-08-07

De commentaren zijn gesloten.