15-08-12

“HET IS GEEN TOEVAL DAT HET VLAAMS BLOK IN ANTWERPEN IS ONTSTAAN”

Lieven Saerens, doctor in de geschiedenis met een proefschrift over de houding van de Antwerpenaars tegenover de joden in de periode 1880-1944, werd maandag in Gazet van Antwerpen, geïnterviewd naar aanleiding van de herdenking vanavond. Een fragment. 

 

Vanaf einde 19de eeuw tot 1930 was Antwerpen een kosmopolitische stad, met respect voor vreemdelingen. Daarna vergleed de stad naar intolerantie. Lieven Saerens: "In de jaren dertig groeide een grote anti-joodse stroming. Het was crisis, extreem rechts kwam op in Europa. In Vlaanderen heerste geen antifascistische traditie, in Brussel en Wallonië wel." Maar hoe kon een massale deportatie plaatsvinden? "Drie factoren hebben daartoe bijgedragen. Er was een minder grote weerstand tegen de Nieuwe Orde, men hechtte hier langer geloof aan een Duitse overwinning en van in het begin is de overheid vrij ver meegegaan met de Duitsers inzake de jodenvervolging. Al is dat nooit op eigen initiatief gebeurd, altijd op vraag van de Duitsers."

 

Dan kan de overheid weinig verweten worden, of toch? "Toen joden verplicht werden uit te wijken naar Limburg, was het de Antwerpse politie die de boodschap verspreidde. Later ging ze transporten begeleiden en nog later ging ze mensen opsporen die geen gevolg hadden gegeven aan dat bevel. Of nog, toen in juni 1942 joodse burgers een davidsster moesten dragen, moest dat bevel worden uitgevaardigd door het stadsbestuur. Antwerpen deed dat. Brussel niet. Die zeiden: 'Dat is immoreel, dat doen we niet'. Toch groeide er ook verzet, want bij een tweede razzia op 27 augustus zijn joodse burgers verwittigd door de politie. In Brussel was de politieleiding niet zo meegaand. In Antwerpen deden ze wat hen werd opgedrongen."

 

Lieven Saerens benadrukt dat het hier niet om alle politiemensen van die tijd gaat. "Ik besef heel goed dat een aantal van hen in het verzet was. Zeker nadat in september van dat jaar Belgen verplicht werden tewerkgesteld in Duitsland. Toen heeft de procureur wél gereageerd. Hij zei dat agenten hier niet aan mochten meedoen op straffe van vervolging. De procureur had dat evengoed kunnen uitvaardigen voor het niet-aanhouden van joden eerder dat jaar." Als je dit allemaal weet, is het toch raar dat joden na de oorlog massaal naar Antwerpen terugkeerden? "Uit heel België zijn er circa 25.000 joodse mensen gedeporteerd. 1.200 kwamen terug. Die generatie hield er een trauma aan over, waarover ze niet spraken. Ze wilden alleen maar een nieuw leven opbouwen.”

 

“De regering richtte een commissie Oorlogsmisdaden op. Toen die overlevenden opzocht, werkten ze nauwelijks mee. Ze hadden belangrijker dingen te doen: 'de heropbouw van ons leven', zeiden ze. Pas in de jaren tachtig en negentig waren ze er klaar voor en zijn ze erover beginnen praten. Langs officiële zijde was de zaak intussen ook ondergesneeuwd.” Is het louter toeval dat extreem rechts precies in Antwerpen kon ontkiemen? "Tot de jaren twintig was er geen sprake van, daarna wel. Ik vind het geen louter toeval dat het Vlaams Blok juist in Antwerpen is ontstaan."

 

Is dat gedachtegoed dan altijd sluimerend aanwezig geweest? "Ja, maar dat heeft ook te maken met de manier waarop men naar oorlogsherinneringen kijkt. In het buitenland gaat het over het verzet. In Vlaanderen gaat het veelal over de repressie, het leed van de collaborateurs. Dat belet het nadenken over excessen die tot collaboratie kunnen leiden. Men heeft in Vlaanderen nooit gefocust op het verzet of op de jodenvervolging. Men kon zich ook niet voorstellen dat autoriteiten konden betrokken zijn." Vandaar nogmaals het belang van de herdenkingsplechtigheid vanavond. Foto: Een vrachtwagen tijdens het nazi-regime, propvol mensen aan de Antwerpse Plantin en Moretuslei nr. 54 (huidige nummering). Er is discussie of het over transport van joden gaat. Het jodentransport an sich wordt niet betwist.

00:10 Gepost door AFF/Verzet | Permalink | Commentaren (0) | Tags: antwerpen, collaboratie, vb |  Facebook | | |  Print

De commentaren zijn gesloten.