20-09-12

VOOR VLAANDEREN, VOLK EN FÜHRER

Voor Vlaanderen, volk en führer.JPGDe naoorlogse beeldvorming over collaboratie werd gedomineerd door stereotypes als de Vlaamse idealist of de katholieke Oostfrontstrijder die geen ideologische verwantschap had met de nazi’s. Maar wanneer deze stereotype beeldvorming getoetst wordt aan de egodocumenten tijdens de Tweede Wereldoorlog houdt ze niet langer stand, zo blijkt uit het doctoraal proefschrift van Aline Sax dat nu verwerkt is in een boek (foto) dat vanaf volgende week in de boekhandel ligt.

 

Oud-collaborateurs, die zich na de oorlog vrij snel weer in het openbare leven wisten in te werken, zorgden voor een erg eenzijdig zelfbeeld dat de nadruk legde op het Vlaams-nationalisme als drijvende kracht achter hun collaboratie. Vandaar was het nog maar een kleine stap om de nadruk te leggen op de repressie waarvan ze na de oorlog “het slachtoffer” werden. Van collaboratie verdachte of ervoor veroordeelden schopten het bij de CVP en de VU vrij snel tot senator en zelfs tot minister. Vanaf de jaren tachtig komt de collaboratie terug onder de aandacht met de documentaires van Maurice De Wilde en de opkomst van het Vlaams Blok; vanaf de jaren negentig krijgen we enkele belangrijke en kritische studies over repressie en collaboratie. Als het over de collaboratie gaat blijft de focus in deze historische werken vooral liggen op de grote structuren, partijen en nationale en lokale leiders. De ‘gewone collaborateur’ bleef tot nog toe grotendeels buiten beeld. Aline Sax brengt daar nu verandering in.


“Uit de documenten die ik onderzocht,  bleek dat je Vlaamse collaborateurs op vlak van motivatie kan onderverdelen in drie groepen”, legt Aline Sax uit. “De eerste groep omvat collaborateurs die handelden omwille van ideologische motieven. Deze mensen collaboreerden vanuit een maatschappelijke bekommernis en wilden zich actief inzetten voor de Nieuwe Orde. De tweede groep had zowel ideologische als persoonlijke motieven. Deze mensen leunden wel aan tegen Nieuwe Ordegezindheid, maar zetten deze overtuiging niet om in handelen tot ze geconfronteerd werden met een persoonlijk probleem. Een derde groep wordt gevormd door personen die niét ideologisch beïnvloed waren en louter om persoonlijke redenen collaboreerden.” Twee derde van de collaborateurs valt onder die eerste en tweede categorie, wat wil zeggen dat de Nieuwe Orde de belangrijkste drijfveer was om te collaboreren.


Aline Sax onderzocht ook de blik van de collaborateurs op de wereld en hoe ze hun geloof rijmden met hun daden. Sax kwam tot vier belangrijke conclusies. Allereerst was collaboratie naast een economische en ideologische beslissing ook een sociale stap. De keuze om te collaboreren bepaalde je netwerk. Ten tweede ontdekte ze dat ideologische collaborateurs een dubbele identiteit aannamen. Ze identificeerden zich met de Duitsers en het nationaalsocialisme, maar bleven ook trouw aan hun eigen Vlaamse roots. Adolf Hitler werd binnen het  Vlaams nationaalsocialisme gezien als de ultieme leider die hen een betere toekomst zou brengen, meer nog dan Vlaamse leiders zoals VNV’er Staf De Clercq. Vele collaborateurs legden een eed af waarbij ze hun persoonlijke loyaliteit aan Hitler beloofden. Tot slot waren vele collaborateurs ervan overtuigd dat een betere toekomst alleen bereikt kon worden door een groot engagement aan de dag te leggen, het was de overwinning of de dood.

 

Aline Sax koos ervoor om geen gewezen collaborateurs te interviewen. Ze concentreerde zich op de procesdossiers van veroordeelde collaborateurs: verhoren waarin ze zich verantwoorden voor hun daden, en de verklaringen van hun entourage, collega’s en buren. Sax las ook de brieven die collaborateurs tijdens de oorlog naar hun familie en vrienden stuurden, en bij huiszoekingen werden gevonden. Hieruit komt een waarachtig beeld, niet bijgekleurd door verklaringen achteraf. Vraag mensen bij het verlaten van het stemhokje om de motivering van hun stemkeuze, of vraag ze het een paar weken later als een leger van politici, politicologen en persmensen hun uitleg hebben gegeven over de stembusuitslag, en je krijgt ook een ander resultaat.

 

In een pittige inleiding schetst de auteur hoe men over collaborateurs vooral als “repressieslachtoffers” begon te praten. In het eerste hoofdstuk van het boek wordt een verantwoording gegeven van de geraadpleegde bronnen, inclusief waarvoor men moest opletten bij het lezen van de stukken. Na op een heldere manier geschetst te hebben in welk een tijdgeest de ideeën van het nazisme een draagvlak vonden bij de bevolking, worden de resultaten van het onderzoek naar de motieven van de gewone collaborateurs gepresenteerd. Aline Sax gaat tewerk als een dokter die een kankerplek minutieus onderzoekt, wat de kanker echter nog afschuwelijker maakt dan vooraf gedacht.

 

Aline Sax, Voor Vlaanderen, Volk en Führer, Uitgeverij Manteau, 430 blzn., 24,95 euro. 

Foto op de cover van het boek: Optocht van de Vlaamse Wacht in Antwerpen.

00:10 Gepost door AFF/Verzet | Permalink | Commentaren (0) | Tags: boeken, collaboratie |  Facebook | | |  Print

De commentaren zijn gesloten.