31-12-13

2013: EXTREEM-RECHTS IN EUROPA

De Standaard had in haar jaaroverzicht zaterdag aandacht voor “de grondstromen in Vlaanderen en de wereld”. Als eerste grondstroom werd genoemd: “De repressie komt terug”. Iets wat ons ook was opgevallen (1, 2, 3). Een andere grondstroom: “Racisme wordt schaamteloos”.

 

Het was ongezien. Zowel in Italië als in Frankrijk werd dit jaar een zwarte minister voorwerp van ordinair racisme. De Franse minister van Justitie, Christiane Taubira, werd in het extreem-rechtse tijdschrift Minute een aap genoemd die maar beter bananen kon gaan eten. Cécile Kyenge, de Italiaanse minister van Integratie, werd door een politicus van de Lega Nord met een orang-oetan vergeleken. Dat extreem-rechts in opmars is in Europa, lijkt een evidentie. En het is zelfs het primaire soort extremisme dat het goed doet. Meer voorbeelden? In Griekenland zitten de neonazi’s van Gouden Dageraad in het parlement, in Hongarije heeft het al even fascistische Jobbik de wind in de zeilen en in Slovakije werd vorige maand een ultranationalist verkozen tot regionaal president. Marian Kotleba bestrijdt de Roma niet alleen met woorden, maar ook met vuisten. En dan is er nog het verhaal van Marine Le Pen. Onder haar is het Front National ‘properder’, maar vooral populairder geworden.

 

Als verklaring voor dat succes wordt vaak de economische crisis aangehaald. Politici en diplomaten vrezen dat na de Europese verkiezingen, in mei 2014, extreemrechtse en eurosceptische parlementsleden in groten getale het Europees Parlement binnenwandelen. Er wordt zelfs rekening mee gehouden dat een op de drie parlementsleden tot een partij zal behoren die extreemrechts of islamofoob is, of die wil dat de macht van Brussel drastisch ingeperkt wordt. De angst gaat zelfs zover dat journalisten voorzichtig de boodschap meekrijgen toch maar positief over het Europese project te berichten. Maar is het allemaal wel zo erg en is de eurocrisis dé verklaring?

 

Cas Mudde is een Nederlands politicoloog die al jaren onderzoek doet naar populisme en extreemrechts. Zijn broer was overigens actief in dat milieu. De Standaard belde Mudde op in de Verenigde Staten waar hij tegenwoordig woont en werkt. Cas Mudde: “Het spijt me, maar de opmars van extreem-rechts is objectief gewoon niet correct. Vergelijk de verkiezingsresultaten in de 28 EU-lidstaten in de periode 2005-2008 – dus voor de crisis – en de periode 2009-2013. Wat valt op? Extreem-rechts boekt geen vooruitgang. In een kwart van de lidstaten is er zelfs geen extreem-rechtse partij van enig belang. In de twintig lidstaten waar extreem-rechtse partijen enige mate van succes hebben, krijgen we een verdeeld beeld. In elf landen boeken de rechtse partijen vooruitgang, maar in slechts vijf gaan ze er in absolute cijfers op vooruit. En in de andere negen landen verliezen ze zelfs terrein.”

 

Volgens Cas Mudde komt het idee dat extreem-rechts het goed doet van de succesverhalen die meer aandacht krijgen. “Als die partijen het vervolgens minder goed doen, wordt daarover minder bericht. Het idee dat extreem-rechts het erg goed doet, is in hoge mate bepaald door de opkomst van Gouden Dageraad (foto 1: betoging op 26 oktober), door het succes van Marine Le Pen en door de grote sprong voorwaarts van de Ware Finnen. Maar iedereen vergeet dat voor Marine Le Pen het roer overnam van haar vader, het Front National lange tijd achteruit is geboerd.” Maar het is toch ongezien dat zwarte ministers voorwerp worden van primair racisme? “Ik wil dat zeker niet bagatelliseren, maar het is redelijk nieuw voor Frankrijk, en zeker voor Italië, dat een zwarte vrouw minister wordt. Men denkt dan snel: omdat ze zo’n hoge functie hebben, worden ze geaccepteerd. Dat is natuurlijk niet zo. Het primaire racisme waarvan zwarte voetballers altijd al het slachtoffer zijn geweest, zit nu op een hoger niveau.”

 

Wat is het verband met de economische crisis? “Het is opvallend dat vier van de vijf lidstaten waar er geen extreem-rechtse partij is, een beroep hebben moeten doen op Europese noodhulp: Ierland, Spanje, Portugal en Cyprus. Alleen Griekenland vormt de uitzondering. En het Finland van de Ware Finnen is net een van de landen die het minst geleden hebben onder de crisis. Zij kenden hun ergste economische crisis tien jaar voor de grote Europese recessie. Het enige land waar je eventueel een verband kunt zien tussen de opkomst van extreem-rechts en de crisis, is het kleine Letland. Deze Baltische republiek leed enorm onder de bankencrisis en daar zag de populistisch-rechtse partij haar stemmenaantal verdubbelen in 2011 tegenover 2006.”

 

Maakt de Europese elite zich dan zorgen om niets? “Nogmaals, extreem-rechts is zeker niet irrelevant. Ik zeg alleen dat je moet oppassen met het opblazen van het succes. Als iedereen nu roept dat extreem-rechtse en populistische partijen 30 procent van de stemmen zullen halen en ze blijven steken op 20 procent, dan zal iedereen tevreden zijn. Terwijl daar helemaal geen reden toe is. Bovendien zie je nu al een evolutie die even kwalijk is. Traditionele partijen proberen het ‘succes’ van extreem-rechts te counteren door het beleid van die extreme partijen over te nemen. Dat zie je in bescheiden mate in het Griekenland van Samaras gebeuren en in grote mate in Hongarije waar premier Viktor Orban de basisprincipes van een rechtsstaat ondermijnt. Maar beiden verwijzen naar het extreem-rechtse gevaar. Of kijk naar de Britse premier David Cameron. Die hanteert nu een veel harder discours over Europa omdat hij de hete adem van Nigel Farage in zijn nek voelt. Maar tegelijk verandert zijn beleid nauwelijks, want dat kan hij niet in een, twee, drie. Maar dat heeft erg kwalijke gevolgen, want de ontevredenheid bij de bevolking wordt alleen maar groter.”

 

Je kunt er niet omheen dat het enthousiasme voor het Europese project naar een dieptepunt gezakt is. “(…) Welke visies domineren op dit moment het debat? Twee extreme. Aan de ene kant hoor je Guy Verhofstadt en zijn doorgedreven federalisme, aan de andere kant het koor – Wilders (foto 2: samen met VB’er Gerolf Annemans en FPÖ’er Heinz-Christian Strache op een congres van de Lega Nord op 15 december), Le Pen, Farage – dat roept om zo snel mogelijk uit de Unie te stappen. De meerderheid van de Europeanen wil geen van beide scenario’s, ze wil een middenweg. Maar die is op dit moment bijzonder vaag. Twintig jaar geleden had iedereen de overtuiging dat Europa ergens naartoe ging. Nu heeft niemand dat idee nog. En dat komt omdat de elite zich vooral afzet tegen de eurosceptici en tegen extreem-rechts, en nauwelijks iets zegt over haar eigen visie.”

00:15 Gepost door AFF/Verzet | Permalink | Commentaren (0) | Tags: 2013 |  Facebook | | |  Print

De commentaren zijn gesloten.