Anti-Fascistisch Front / Verzet

Wat een mens tegenwoordig niet vindt op eBay. Kerstmis is nog niet achter de rug of je vindt er al kerstcadeaus die men liever niet kreeg en dan maar te koop aanbiedt. Maar het kan nog gekker: vorige week werd er een herdenkingssteen voor een Oostfronter te koop aangeboden (foto’s).

Zowat 10.000 Vlamingen dachten dat ze Vlaanderen vooruit zouden helpen door in het uniform van de Waffen-SS aan de zijde van nazi-Duitsland in Rusland te gaan strijden tegen het Rode Leger. Dat bekwam hen slecht, maar sommigen vinden nog steeds dat ze alle waardering verdienen. Het Sint-Maartensfonds kocht in 1968 een 6.624 vierkante meter groot weiland te midden een bos in Stekene dat als erepark voor de Oostfronters werd ingericht. In 2004, twee jaar voor het Sint-Maartensfonds ontbonden werd, werd het erepark overgedragen aan het Vlaams Nationaal Jeugdverbond (VNJ) die de eer van de Oostfronters verder moet hoog houden. Elk jaar is er – dit jaar op zondag 20 mei – een herdenking van de Oostfronters waarvoor ook bij Voorpost voor gemobiliseerd wordt. Vooral voor het praktische werk, maar natuurlijk ook voor het eresaluut. Hier een fotoreportage van de herdenking vorig jaar, reportage door de plaatselijke pers. En hier een fotoverslag van Voorpost.

Een herdenkingssteen zoals nu op eBay aangeboden werd niet opgemerkt toen een Blokwatch-medewerker een bezoek bracht aan het erepark in Stekene. Maar het was alleszins in de kringen vertrouwd met het erepark dat men een koper hoopte te vinden voor de herdenkingssteen. "Top - originele herdenkingsteen - Oostfront - Sint-Maartensfonds - Stekene - Berkenkruis" waren de trefwoorden om de aandacht te vestigen op de verkoop. Duitsland en andere Duitstalige gebieden werden gezien als een tweede mogelijke afzetmarkt, want de herdenkingssteen werd ook in het Duits op eBay aangeboden. Verkoper en koper zijn niet bekend. Aan de toog in café's als De Leeuw van Vlaanderen (Antwerpen), De Gezelle (Roeselare) en De Klokke (Duffel) vroeg men zich af wie die verkoper wel zou kunnen zijn, waar hij (men gaat ervan uit dat het een man is, nvdr.) die steen vandaan heeft, enzomeer. Na tweeëntwintig biedingen ging de herdenkingssteen uiteindelijk de deur uit voor 212,50 euro.

“Geluk ermee”, zegt de veilingmeester in ons. Maar veel geluk is niet te bekennen in de idealen en de daden van de Oostfronters. Om zo’n herdenkingssteen te kopen… moet je al zwaar heimwee hebben naar het Derde Rijk.

Het VB-Gent neemt vandaag deel aan herdenkingsplechtigheid van de stad Gent naar aanleiding van de Eerste Wereldoorlog. “Wereldoorlog I is ook een Vlaamse aangelegenheid. Vlaamse leeuwenvlaggen en een bloemenkrans van het Vlaams Belang moeten dit beklemtonen.”

“Jaarlijks organiseert de Stad Gent een herdenkingsplechtigheid ter ere van de gesneuvelde militairen aan het Oorlogsmonument 1914-1918 op de Stedelijke Westerbegraafplaats”, zo vervolgt de persmededeling van het VB-Gent. “Tot op heden ging het steeds om een ‘Belgische’ herdenking met enkel Belgische vlaggen en werden enkel bloemenkransen van de traditionele partijen (CD&V, Open VLD, SP.A) neergelegd. Nochtans is Wereldoorlog I ook een Vlaams aangelegenheid. Veel Vlaams-nationalisten zijn immers tijdens ‘Den Grooten Oorlog’ ingegaan op de oproep van de toenmalige koning Albert I om de Guldensporenslag te herdenken, en de wapens op te nemen om België te verdedigen tegen de inval van de Duitse troepen. Daarom zal het Vlaams Belang Koepel Gent op dinsdag 1 november ’11 (vandaag dus, nvdr.) met een delegatie en met enkele Vlaamse leeuwenvlaggen deelnemen aan de herdenkingsplechtigheid van de stad Gent op de Westerbegraafplaats. Bovendien zal ook het Vlaams Belang een bloemenkrans neerleggen.”

Nog geen dertig jaar na 1914-1918 is er opnieuw een “inval van de Duitse troepen”, en jammer voor ons, gelukkig voor het VB, worden daar geen expliciete herdenkingen rond georganiseerd. Er waren daar nochtans ook Vlamingen bij betrokken. Vlamingen als slachtoffers van het naziregime, en Vlamingen die mee met de nazi’s optrokken. Het VB heeft voor die laatsten altijd al minstens begrip getoond. Ook het VB-Gent. Neem nu het Gentse VB-personeelslid en gewezen parlementslid Ortwin Depoortere. In het Vlaams Belang Magazine van februari 2005 noemde hij Verdinaso-leider Joris Van Severen “de grootste visionair die de Vlaamse beweging ooit gekend heeft”. Gelukkig stierf Joris Van Severen al in 1940. Diezelfde Ortwin Depoortere noemde priester-dichter en notoir collaborateur Cyriel Verschaeve “één van de groten van ons volk”. Het VB zou het moeilijk krijgen als ook rond de Tweede Wereldoorlog een herdenking georganiseerd wordt.

Portretten van Joris Van Severen en Cyriel Verschaeve vind je aan de muur van café De Leeuw van Vlaanderen in Antwerpen, dé verzamelplaats van VB’ers en aanverwanten. Toen wij er vorige week nog eens een pint gingen drinken, klonk door de muziekinstallatie Duitse marsmuziek uit de jaren veertig. VB’er en barman Theo Neel floot de deuntjes lustig mee. Ja, dat waren nogal tijden!

Volgens Bart Somers (Open VLD) was Mechelen vijftien jaar geleden “een vuile, grauwe stad die alleen maar frustraties, angstgevoelens, vervreemding en negativisme opriep. Nu is het net omgekeerd.” Bart Somers doet in oktober volgend jaar dan ook een gooi naar een derde mandaat als burgemeester van de Dijlestad. VNV-oorlogsburgemeester Camiel Baeck zien ze in Mechelen niet meer. Zijn (achter)kleinkinderen waren vorige week wel op bezoek.

Camiel Baeck was in Mechelen vanaf 1939 gemeenteraadslid voor het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV), Vlaams-nationalistische partij die collaboreerde met de nazi’s. Op 3 juli1941 werd Camiel Baeck burgemeester van Mechelen nadat zijn katholieke voorganger Karel Dessain door een ‘leeftijdsverordening’ van de Duitse bezetter verplicht werd zijn ambt neer te leggen. Camiel Baeck bleef drie jaar burgemeester van Mechelen, tot hij  kort voor het binnenrollen van de Britse tanks op 4 september 1944 Mechelen ontvluchtte om na omzwervingen staatloos in Argentinië te belanden. Vorige week zetten zijn kleinkinderen Maria en Ann Baeck en achterkleinkinderen Belen Monsegur en Michelle Avanci voet op Mechelse bodem. “Papa volgt zijn geboortestad via Mechelen Blogt, maar wil zelf niet terugkeren. Het ligt te gevoelig”, vertelde Maria Baeck aan Het Laatste Nieuws. Ze had toen al een beklimming van de Sint-Romboutstoren en een stadswandeling gedaan, en een bezoek gebracht aan het stadhuis. Gelegenheidsgids was het Mechelse gemeenteraadslid Eddy Luyten (foto 1).

“Onze grootvader blijkt als enige burgemeester geen standbeeld te hebben gekregen. Dat is spijtig, want hij heeft in moeilijke omstandigheden goede zaken verwezenlijkt voor de stad”, zegt Maria Baeck. En: “Als hij zo slecht was, had de kerk hem toch niet helpen vluchten!” Zou het kunnen dat dat laatste echter meer zegt over de kerk dan over ‘goede’ oorlogsburgemeester Camiel Baeck? Volgens Eddy Luyten was Baeck “niet de schurk voor wie hij wordt versleten.” Eddy Luyten is dan ook gemeenteraadslid voor het Vlaams Belang in Mechelen. Ward Adriaens, van het Joods Museum van Deportatie en Verzet, ziet het anders. Ward Adriaens: “Het waren mensen als Camiel Baeck die de Nieuwe Orde installeerden. Tijdens de oorlog werden ook 1 013 jonge Mechelaars opgepakt om in Duitsland te gaan werken, en dan spreek ik nog niet over de vervolging van de mensen van het verzet.”

Uit Nico Wouters’ Oorlogsburgemeesters 40/44 onthouden we toch ook een weinig fraaie rol van Camiel Baeck. “Ik kan u (…) verzekeren dat mijn gebeurlijke benoeming te Mechelen een bestuur zal inluiden wars van alle gepolitiseer en ik slechts bezield ben met het inzicht van Mechelen een stad te maken, die haar functie vervullen zal in nationaal-volkschen en socialen zin”, schreef Camiel Baeck toen hij zich in mei 1941 formeel kandidaat stelde als burgemeester van Mechelen. Amper een jaar later gaf de strikt ‘neutrale’ VNV-burgemeester Camiel Baeck zijn fiat aan een lokale benoeming vanuit de motivatie dat deze “oud-NSKK-man (oud lid van de Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps - een paramilitair onderdeel van de nazi-partij NSDAP, nvdr.) een degelijk en betrouwbaar nationaal-socialist" was en dus "goed geschikt voor een vertrouwenspost”, terwijl Baeck zich een paar weken later verzette tegen de benoeming van een andere kandidaat omdat die “anti-Vlaams en anti-Nieuwe Orde” was. Baeck werkte ook actief samen met de Duitse bezetter om aanslagen van het verzet te onderdrukken.

Burgemeester Bart Somers had geen bezwaar tegen het bezoek van de (achter)kleinkinderen van Camiel Baeck en liet ze zelfs fotograferen aan de burgemeestersstoel in de gemeenteraadszaal (foto 2). Somers zei enkel: “Het veroordelen van mensen ten gevolge van hun afkomst, is de fout die de nazi’s maakten.” De ideologische achtergrond speelt natuurlijk wel een rol bij het leggen van contacten. Het verbaast dan ook niet dat Camiel Baeck uitgerekend bij een gemeenteraadslid van het Vlaams Belang terecht kwam met de vraag om zijn familie rond te leiden in de stad waar hij oorlogsburgemeester was. Eerder dit jaar werkte een ander VB-gemeenteraadslid zich in de kijker door te vragen dat de VNV-oorlogsburgemeester van Ingelmunster zijn portret zou krijgen in de gemeenteraadszaal.

Het VB wil dat het portret van VNV-burgemeester Remi Craeymeersch toegevoegd wordt aan de galerij portretten van burgemeesters in de gemeenteraadszaal van Ingelmunster. Huidig burgemeester Yves Vercruysse (CD&V) belooft de vraag van VB-gemeenteraadsfractieleider en -provincieraadslid Georg Barbary te onderzoeken.

De voorbije gemeenteraadszitting in Ingelmunster (West-Vlaanderen) merkte VB-fractieleider Georg Barbary op dat Remi Craeymeersch ontbreekt in de fotoreeks van voormalige burgemeesters in de gemeenteraadszaal. Craeymeersch was tijdens de Tweede Wereldoorlog VNV-burgemeester van Ingelmunster. "Uit navraag bij oudere dorpsgenoten blijkt dat Remi Craeymeersch onze gemeente in deze woelige periode op een eerlijke en correcte manier heeft geleid. Kan zijn foto dan ook niet toegevoegd worden aan de galerij? Deze moet geen waardeoordeel vellen, maar een weergave zijn van de geschiedenis van de gemeente", meent Barbary. "Ook in Deerlijk werd al een oorlogsburgemeester toegevoegd." (In Deerlijk gebeurde dit in 2008 na herhaalde vragen van N-VA-gemeenteraadslid Marc Byttebier. Het was ook Marc Byttebier die in de gemeenteraad van Deerlijk vroeg om een betere bewegwijzering naar, en het op het internet beter bekend maken van, het plaatselijk museum over schrijver-componist René De Clercq. In 1920 ter dood veroordeeld voor collaboratie met de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog.) Burgemeester Yves Vercruysse (CD&V) beloofde de vraag van Georg Barbary te onderzoeken en zich over Remi Craeymeersch te informeren bij de heemkundige kring van Ingelmunster. Rob Kindt van de oppositiepartij De Brug vraagt zich af of dit verstandig is. Rob Kindt: "De galerij mag inderdaad geen waardeoordeel vormen. Ik vraag me echter af of we met het portret van een VNV-burgemeester in de raadszaal niet tegen de schenen van onze oudstrijders gaan schoppen."

“Aanvankelijk, in de slipstream van het Duitse succes, stelden de meeste VNV-burgemeesters zich politiek en bestuurlijk erg radicaal op. Stads- en gemeentebesturen werden ingezet om de positie van het VNV als totalitaire eenheidspartij in Vlaanderen uit te bouwen: politieke propaganda, benoemingen en ontslagen, druk op personeel en bevolking, inzet van gemeentemiddelen voor de partij… Lokale politieke tegenstanders werden via de gemeentelijke administratie geviseerd en aangepakt. Het hele apparaat van controle en ordehandhaving in gemeenten en steden werd politiek ingevuld in nauwe samenwerking met de bezetter. De lokale besturen werden geleidelijk omgebouwd tot nieuwe autoritaire stadsstaatjes. Een belangrijk aspect daarvan gebeurde achter de schermen. De meeste VNV-burgemeesters stonden in nauw contact met de Duitse overheden en wisselden informatie uit over inwoners en wat er in de gemeente gebeurde. (…) Toen in 1944 de Duitse nederlaag onafwendbaar werd, waren veel VNV-burgemeesters naar buiten toe gewone beheerders van de lopende gemeentezaken geworden.”

Voor de Dag Allemaal-lezers die intussen de link naar deze blog hebben ontdekt, nog dit. Georg Barbary, die vroeg om het portret van de VNV-oorlogsburgemeester van Ingelmunster in de gemeenteraadszaal op te hangen, huwde op 11 juli 2008 met Els Vanbrakel, voorzitster van het VB-Ingelmunster. Op hun trouwdag werd ook hun kindje Elie Blue boven het doopvont gehouden. Getuigen bij hun huwelijk waren Frank Vanhecke en Marie-Rose Morel. Bien étonné de se trouver ensemble?

Het is een klein berichtje in De Standaard dit weekend. Meer moet dat ook niet zijn. Maar voor een blog als deze natuurlijk gefundes fressen: “Het Verschaevemuseum (foto 1) in het West-Vlaamse Alveringem sluit zijn deuren bij gebrek aan belangstelling. De jongste tijd kwamen er nog amper 100 bezoekers per jaar over de vloer. De gemeente krijgt het gebouw waar de Vlaams-nationalistische priester en collaborateur Cyriel Verschaeve leefde en werkte in erfpacht. Het wil er kantoren van maken.”

Dirk Leyman, die op zijn blog De Papieren Man vrijwel dagelijks literair nieuws biedt (zie: http://papierenman.blogspot.com), vat de levensloop van Cyriel Verschaeve kort maar goed samen als: “De bijzonder controversiële flamingantische priester-dichter Cyriel Verschaeve fungeerde tussen 1911 en 1939 als kapelaan te Alveringem. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij een van de leiders van de Frontbeweging. Hij legde in 1930 de eerste steen van de eerste IJzertoren in Diksmuide. Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog evolueerde Verschaeve naar het meest rabiate nazisme. In 1940 schreef hij zo Het Uur van Vlaanderen, waarin hij zijn onverholen pompeuze verheerlijking van het Derde Rijk uitdroeg. Zijn verzen en teksten waren steeds bijzonder hoogdravend en vaak slechts gevoelsgeladen uitbarstingen. Verschaeve speelde een vooraanstaande rol in de culturele collaboratie en als waterdrager van het Derde Rijk. Later werd hij door de Duitsers aan het hoofd gedropt van de Vlaamse Cultuurraad, gaandeweg leunde hij steeds meer aan bij het nazistische deVlag van Jef van de Wiele. Omstreeks 1945 kon hij naar Tirol vluchten, in 1946 werd hij in België bij verstek tot de doodsstraf veroordeeld. Hij stierf in 1949 in Oostenrijk. Zijn stoffelijk overschot werd in 1973 opgegraven door een commando van de extreemrechtse beweging Vlaamse Militanten Orde onder leiding van Bert Eriksson en daarna herbegraven op het parochiekerkhof van Alveringem. In bepaalde rechtse Vlaams-nationalistische kringen is Verschaeve nog steeds een cultfiguur.”

Die “bepaalde rechtse Vlaams-nationalistische kringen” zijn niet noodzakelijk de meest extreme Vlaams-nationalisten, genre Voorpost enzomeer. Voorzitter van het Verschaevecomité dat het Cyriel Verschaevemuseum beheerde is architect Frank Godderis die in verkiezingstijden op pad gaat om zijn vrouw als N-VA-kandidate onder de aandacht te brengen (zie: http://www.nieuwsblad.be/Article/Detail.aspx?articleID=gpb6bjj5). Ondervoorzitter is Andreas Cavyn, voorzitter van de N-VA Westkust (zie: http://www.stemnva.be/kandidaten/3_Andreas.htm). De gemeente Alveringem zal in ruil het graf van priester-dichter-collaborateur Cyriel Verschaeve onderhouden (foto 2, met rechts van het graf Bert Eriksson).

• Meer over Cyriel Verschaeve: http://www.verzet.org/content/view/353/36.

En terwijl men in Spanje er eindelijk alles aan doet om foute straatnamen en dito standbeelden te weren uit het straatbeeld, wordt in Vlaanderen anno 2007 een collaborateur met de nazi's geëerd met, ja hoor, een straatnaam. Kijk eens aan!

Als het van het gemeentebestuur in Nevele afhangt, wordt er binnenkort een plaatselijke straat genoemd naar Jan Wannyn; de vorige week overleden oud-burgemeester. Tot dusver ligt enkel de plaatselijke SP.A/Spirit - fractie in de gemeenteraad dwars. De lokale afdeling van Vlaams Belang is vanzelfsprekend in haar nopjes met het ultieme eerbetoon aan een Vlaamse held zoals dat in die kringen heet.

Jan Wannyn, vorige week overleden op de behoorlijk gezegende leeftijd van 99 jaar, was in de vroege jaren '50 één van de stichtende leden van de Volksunie (VU) en behoorde tot de rechtervleugel van de partij.

Voor en tijdens de oorlog was hij echter volop actief in het extreem-rechtse en collaborerende 'Vlaamsch Nationaal Verbond' (VNV) onder leiding van Hitler-adept en antisemiet Staf De Clercq ("Duitschland moet den oorlog winnen!"). Na De Clercq's plotse overlijden in 1942 nam Hendrik Elias -zie foto- de VNV-leiding over.

Tussen 1941 en 1944 was Wannyn, huisarts van beroep, VNV - oorlogsburgemeester in Nevele. Na de bevrijding van het nazi-regime werd Jan Wannyn dan ook, weinig verwonderlijk, veroordeeld voor collaboratie.

Aanvankelijk werd hij zelfs levenslang uit zijn burgerrechten ontzet. Het dossier tegen hem bevatte kennelijk voldoende elementen die dit zware vonnis legitimeerden.

Wannyn kreeg in het kader van een collectieve regeling eerherstel in 1956. Dit liet hem toe zijn politieke leven te hervatten en zo kon hij ook in de periode 1965 - 1977 de Nevelse burgemeestersjerp omgorden. In de nationale politiek was hij actief in de kamer waar hij van 1965 tot 1974 zetelde voor de VU.

Kort na de oprichting van de partij in de jaren '70 sloot hij zich aan bij het Vlaams Blok maar nam geen actieve rol meer op. Van het Blok/Belang bleef hij lid bleef tot aan zijn dood zoals bleek uit de persmededeling  die het Vlaams Belang verspreidde n.a.v. zijn overlijden.